එක්සත් ජනපද ආහාර හා ඖෂධ පාලන අධිකාරිය (FDA) විසින් 1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව (type 1 diabetes) හා සම්බන්ධ නිදන්ගත වකුගඩු රෝගය (chronic kidney disease — CKD) ඇති වැඩිහිටියන් සඳහා finerenone ඖෂධය අනුමත කර ඇත.
මෙම අනුමැතිය සඳහා FINE-ONE නමැති Phase 3 සායනික පරීක්ෂණයේ ප්රතිඵල පදනම් වී ඇත.
මෙම පරීක්ෂණයට 1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව, නිදන්ගත වකුගඩු රෝගය සහ සැලකිය යුතු albuminuria හෙවත් මුත්රා සමඟ ඇල්බියුමින් පිටවීම ඇති වැඩිහිටියන් 242 දෙනෙකු ඇතුළත් කර ගන්නා ලදී.
මාස හයකට පසුව, finerenone ලබාගත් කණ්ඩායමේ UACR අගය 34%කින් අඩු වූ අතර placebo ලබාගත් කණ්ඩායමේ එය 12%කින් අඩු විය.
Placebo සමඟ සැසඳූ විට finerenone මගින් UACR හි 25%ක වැඩි සාපේක්ෂ අඩුවීමක් ලැබිණි.
මුත්රා සමඟ ඇල්බියුමින් පිටවීම වකුගඩු හානිය සහ අනාගතයේ වකුගඩු රෝගය වර්ධනය වීමේ අවදානම පිළිබඳ වැදගත් සලකුණක් බැවින් මෙම ප්රතිඵලය වැදගත් වේ.
නමුත් මෙහි වැදගත් සීමාවක් තිබේ.
FINE-ONE පරීක්ෂණයේ ප්රධාන අරමුණ වූයේ මුත්රා ඇල්බියුමින්වල වෙනස මැනීමයි.
Finerenone මගින් 1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව ඇති පුද්ගලයින්ගේ වකුගඩු අක්රිය වීම, ඩයලයිසිස් අවශ්ය වීම, හෘද හා රුධිරවාහිනී සංකූලතා හෝ මරණය සෘජුවම වළක්වන්නේද යන්න තහවුරු කිරීමට මෙම පරීක්ෂණය සැලසුම් කර නොතිබුණි.
එබැවින් මෙය වැදගත් නව ප්රතිකාර විකල්පයක් වුවද, එයට අදාළ සාක්ෂි නිවැරදිව තේරුම් ගැනීම වැදගත් වේ.
1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාවෙන් වකුගඩුවලට හානි සිදුවන්නේ කෙසේද?
නිරෝගී වකුගඩු රුධිරයෙන් අපද්රව්ය පෙරා ඉවත් කරන අතර, ප්රෝටීන ඇතුළු වැදගත් ද්රව්ය රුධිරය තුළ රඳවා ගනී.
වසර ගණනාවක් පුරා දියවැඩියාව පැවතීමෙන් වකුගඩුවේ ඇති glomeruli ලෙස හැඳින්වෙන ඉතා කුඩා පෙරීමේ ව්යුහයන්ට හානි සිදුවිය හැක.
එම හානිය වර්ධනය වන විට, රුධිරයේ වැදගත් ප්රෝටීනයක් වන albumin මුත්රා සමඟ පිටවීමට පටන් ගත හැක.
මෙය albuminuria හෙවත් ඇල්බියුමිනූරියාව ලෙස හැඳින්වේ.
ඉන්පසුව වකුගඩු ක්රියාකාරිත්වය ක්රමයෙන් පහත වැටිය හැකි අතර, ඇතැම් පුද්ගලයින්ගේ රෝගය අවසානයේ උසස් මට්ටමේ නිදන්ගත වකුගඩු රෝගය හෝ වකුගඩු අක්රිය වීම දක්වා වර්ධනය විය හැක.
එබැවින් දියවැඩියාව ඇති පුද්ගලයින්ගේ වකුගඩු තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කිරීමේදී ප්රධාන මිනුම් දෙකක් භාවිත වේ:
- eGFR — වකුගඩුවල පෙරීමේ හැකියාව පිළිබඳ ඇස්තමේන්තුවක්
- UACR — මුත්රා albumin-to-creatinine ratio හෙවත් මුත්රාවල ඇල්බියුමින් සහ ක්රියැටිනින් අතර අනුපාතය
UACR මගින් ක්රියැටිනින් ප්රමාණයට සාපේක්ෂව මුත්රාවල ඇති ඇල්බියුමින් ප්රමාණය මනින අතර, එය වකුගඩු හානිය පිළිබඳ වැදගත් සලකුණකි.
Finerenone යනු කුමක්ද?
Finerenone යනු nonsteroidal mineralocorticoid receptor antagonist වර්ගයේ ඖෂධයකි.
Mineralocorticoid receptor අධික ලෙස සක්රිය වීම වකුගඩු සහ හදවතට හානි කළ හැකි ප්රදාහය (inflammation) සහ පටක කැළැල්වීම හෙවත් fibrosis වැනි ක්රියාවලීන්ට දායක විය හැක.
මෙම receptor එක අවහිර කිරීමෙන් finerenone එවැනි හානිකර ජෛව ක්රියාවලීන් අඩු කිරීමට ක්රියා කරයි.
Finerenone ඖෂධය 2 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව හා සම්බන්ධ නිදන්ගත වකුගඩු රෝගය සඳහා මීට පෙර පුළුල් ලෙස අධ්යයනය කර ඇත.
නව අනුමැතියේ වැදගත්කම වන්නේ එය 1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව සහ CKD ඇති පුද්ගලයින්ට අදාළ වීමයි.
2 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව සම්බන්ධයෙන් ලැබුණු සාක්ෂි, 1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව සඳහාද ඒ ආකාරයෙන්ම අදාළ වන බව සරලව උපකල්පනය කළ නොහැක.
FINE-ONE පරීක්ෂණය යනු කුමක්ද?
FINE-ONE යනු randomized Phase 3 සායනික පරීක්ෂණයකි.
එයට ඇතුළත් කරගත්තේ:
- 1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව;
- නිදන්ගත වකුගඩු රෝගය;
- eGFR අගය 25 සිට 90 ml/min/1.73 m² ට අඩු පරාසයක;
- UACR අගය 200 සිට 5,000 mg/g ට අඩු පරාසයක
පැවති වැඩිහිටියන්ය.
සහභාගිවන්නන් දැනටමත් ACE inhibitor හෝ ARB ඖෂධයක් සමඟ සම්මත වකුගඩු ආරක්ෂණ ප්රතිකාර ලබා ගනිමින් සිටියහ.
සහභාගිවන්නන් 242 දෙනෙකු finerenone හෝ placebo ලබා ගැනීම සඳහා අහඹු ලෙස කණ්ඩායම් දෙකකට වෙන් කරන ලදී.
වකුගඩු ක්රියාකාරිත්වය අනුව finerenone දිනකට 10 mg හෝ 20 mg ලබා දෙන ලදී.
පරීක්ෂණයේ ප්රධාන ප්රතිඵලය වූයේ මාස හයක් තුළ UACR අගයේ සාපේක්ෂ වෙනසයි.
පර්යේෂකයන් සොයාගත්තේ කුමක්ද?
Finerenone ලබාගත් සහභාගිවන්නන් අතර median UACR අගය ආරම්භයේ 574.6 mg/g සිට මාස හයකදී 373.5 mg/g දක්වා පහත වැටුණි.
Placebo ලබාගත් කණ්ඩායමේ median UACR අගය 506.4 mg/g සිට 475.6 mg/g දක්වා වෙනස් විය.
සමස්ත වෙනස විශ්ලේෂණය කළ විට:
- Finerenone සමඟ UACR 34%කින් අඩු විය
- Placebo සමඟ UACR 12%කින් අඩු විය
Placebo සමඟ සැසඳූ විට finerenone මගින් 25%ක වැඩි සාපේක්ෂ UACR අඩුවීමක් ලැබිණි.
මෙම වෙනස සංඛ්යානමය වශයෙන් වැදගත් විය.
මුත්රාවල ඇල්බියුමින් අඩුවීම වැදගත් වන්නේ ඇයි?
Albuminuria යනු පරීක්ෂණ වාර්තාවක අසාමාන්ය අගයක් පමණක් නොවේ.
මුත්රාවල ඇල්බියුමින් වැඩි වීම, වකුගඩු රෝගය ඉදිරියට වර්ධනය වීමේ සහ හෘද හා රුධිරවාහිනී සංකූලතා ඇතිවීමේ වැඩි අවදානමක් සමඟ සම්බන්ධ වේ.
එබැවින් albuminuria අඩුවීම සාමාන්යයෙන් හිතකර ජෛව සලකුණක් ලෙස සැලකේ.
නමුත් මෙහි වැදගත් වෙනසක් තිබේ:
මුත්රා ඇල්බියුමින් අඩුවීම යනු ප්රතිකාරය මගින් වකුගඩු අක්රිය වීම වළක්වන බව සෘජුවම තහවුරු කිරීමක් නොවේ.
වකුගඩු අක්රිය වීම වැනි ප්රධාන clinical outcome එකක් වැළැක්විය හැකි බව තහවුරු කිරීම සඳහා සාමාන්යයෙන් වැඩි සහභාගිවන්නන් සංඛ්යාවක්, දිගුකාලීන නිරීක්ෂණයක් සහ ප්රමාණවත් ප්රධාන වකුගඩු සිදුවීම් සංඛ්යාවක් අවශ්ය වේ.
FINE-ONE පරීක්ෂණයේ ප්රධාන endpoint එක වූයේ UACR අඩුවීමයි.
FDA අනුමැතිය පදනම් වී ඇත්තේ UACR අඩුවීම මත වන අතර, එමගින් CKD වර්ධනය වීමේ අවදානම අඩුවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
එබැවින් 1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව ඇති පුද්ගලයින්ගේ ඩයලයිසිස් අවශ්යතාව හෝ වකුගඩු අක්රිය වීම වැළැක්වීමට finerenone සමත් බව FINE-ONE පරීක්ෂණයෙන් සෘජුවම තහවුරු වී ඇතැයි අර්ථ නිරූපණය නොකළ යුතුය.
eGFR අගයට කුමක් සිදු වුණාද?
මාස හයකදී eGFR අගයේ වෙනස:
- finerenone සමඟ −5.6 ml/min/1.73 m²
- placebo සමඟ −2.7 ml/min/1.73 m²
විය.
කණ්ඩායම් අතර වෙනස −2.9 ml/min/1.73 m² විය.
වැදගත් කරුණ වන්නේ ප්රතිකාරය නතර කිරීමෙන් පසුව washout කාලය තුළ eGFR අගයන් ආරම්භක මට්ටම්වලට ආසන්න වීමයි.
වකුගඩුවේ රුධිර ප්රවාහය සහ පෙරීමේ ක්රියාවලියට බලපාන ඖෂධ ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව eGFR හි ඇතිවන වෙනස්කම්, ඖෂධයේ ක්රියාකාරීත්වය සහ දිගුකාලීන වකුගඩු ප්රතිඵල සමඟ සම්බන්ධ කර අර්ථ දැක්විය යුතුය.
මාස හයක FINE-ONE පරීක්ෂණය eGFR ප්රතිඵල මත පදනම්ව දිගුකාලීන වකුගඩු අක්රිය වීම වැළැක්වීම තහවුරු කිරීමට සැලසුම් කර තිබුණේ නැත.
වැදගත් ආරක්ෂණ ගැටලුව කුමක්ද?
FINE-ONE පරීක්ෂණයේ වැදගත්ම ආරක්ෂණ ගැටලුව වූයේ hyperkalaemia හෙවත් රුධිරයේ පොටෑසියම් මට්ටම අසාමාන්ය ලෙස ඉහළ යාමයි.
Hyperkalaemia ඇති වූයේ:
- finerenone ලබාගත් සහභාගිවන්නන්ගෙන් 10.1%කට
- placebo ලබාගත් සහභාගිවන්නන්ගෙන් 3.3%කට
ය.
Finerenone කණ්ඩායමේ සහභාගිවන්නන් දෙදෙනෙකු — 1.7%ක් — hyperkalaemia නිසා ඖෂධය නතර කළහ.
දරුණු hyperkalaemia තත්ත්වයක් හදවතේ විද්යුත් ක්රියාකාරිත්වයට බලපෑ හැකි බැවින් මෙය වැදගත් වේ.
Mineralocorticoid receptor antagonist ඖෂධ ලබාගන්නා පුද්ගලයින්ගේ වකුගඩු ක්රියාකාරිත්වය සහ රුධිර පොටෑසියම් මට්ටම සුදුසු පරිදි නිරීක්ෂණය කිරීම අවශ්ය වේ.
නව FDA අනුමැතියෙන් අදහස් වන්නේ 1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව සහ වකුගඩු රෝගය ඇති සෑම පුද්ගලයෙකුටම finerenone සුදුසු බව නොවේ.
Finerenone මගින් ACE inhibitors හෝ ARBs ප්රතිස්ථාපනය කරනවාද?
නැත.
FINE-ONE පරීක්ෂණයේ සහභාගිවන්නන් දැනටමත් ACE inhibitor හෝ ARB ඖෂධයක් ලබා ගනිමින් සිටියහ.
Finerenone අධ්යයනය කළේ එම ස්ථාපිත වකුගඩු ආරක්ෂණ ප්රතිකාරයට අමතර ප්රතිකාරයක් ලෙස මිස, එය ප්රතිස්ථාපනය කිරීම සඳහා නොවේ.
එබැවින් මෙම අනුමැතිය නිසා රෝගීන් දැනට ලබාගන්නා වකුගඩු හෝ රුධිර පීඩන ඖෂධ තමන්ගේම තීරණයෙන් නතර නොකළ යුතුය.
වකුගඩු ක්රියාකාරිත්වය, පොටෑසියම් මට්ටම, වෙනත් ඖෂධ සහ පුද්ගලයාගේ සමස්ත සෞඛ්ය තත්ත්වය සලකා ප්රතිකාර තීරණ ගත යුතුය.
මෙම අනුමැතිය වැදගත් වන්නේ ඇයි?
දියවැඩියාව ඇති පුද්ගලයින්ගේ වකුගඩු ආරක්ෂා කිරීම සම්බන්ධ ප්රතිකාර මෑත වසරවල සැලකිය යුතු ලෙස ඉදිරියට ගොස් ඇත.
නමුත් නව වකුගඩු ආරක්ෂණ ප්රතිකාර පිළිබඳ ප්රධාන සාක්ෂි බොහොමයක් ලැබී ඇත්තේ 2 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව ඇති පුද්ගලයින්ගෙන්ය.
එබැවින් 1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව සහ CKD ඇති පුද්ගලයින් සඳහා සෘජු randomized clinical trial සාක්ෂි සහිත නව ප්රතිකාර විකල්ප සාපේක්ෂව අඩුය.
FINE-ONE පරීක්ෂණයට විශේෂයෙන් 1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව ඇති පුද්ගලයින් ඇතුළත් කර ඇත.
එම නිසා මෙම සාක්ෂි 2 වන වර්ගයේ දියවැඩියාවෙන් ලබාගත් ප්රතිඵල සරලව අනුමාන කිරීමකට වඩා, මෙම රෝගී කණ්ඩායමට සෘජුව අදාළ වේ.
FDA අනුමැතිය මගින් එබැවින් සුදුසු ලෙස තෝරාගත් 1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව සහ CKD ඇති වැඩිහිටියන් සඳහා පවතින වකුගඩු ආරක්ෂණ ප්රතිකාරවලට නව ප්රතිකාර විකල්පයක් එක් කරයි.
පරීක්ෂණයෙන් තවමත් පිළිතුරු නොලැබුණු ප්රශ්න මොනවාද?
FINE-ONE පරීක්ෂණයේ ප්රධාන endpoint එක මාස හයකදී ඇගයීමට ලක් කළ අතර, එයට සහභාගි වූයේ පුද්ගලයින් 242 දෙනෙකු පමණි.
1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව ඇති පුද්ගලයින් තුළ finerenone මගින්:
- වකුගඩු අක්රිය වීම වළක්වන්නේද;
- ඩයලයිසිස් අවශ්යතාව අඩු කරන්නේද;
- හෘද හා රුධිරවාහිනී සංකූලතා වළක්වන්නේද;
- ආයු කාලය දීර්ඝ කරන්නේද;
- වෙනත් රෝගී කණ්ඩායම්වල finerenone සම්බන්ධයෙන් දැනටමත් පෙන්වා ඇති දිගුකාලීන වකුගඩු ආරක්ෂණ ප්රතිලාභ මෙම ජනගහනය තුළද ලබා දෙන්නේද
යන්න තහවුරු කිරීමට මෙම පරීක්ෂණය සැලසුම් කර නොතිබුණි.
එම ප්රශ්නවලට පිළිතුරු ලබා ගැනීමට දිගුකාලීන සායනික සාක්ෂි අවශ්ය වේ.
Hyperkalaemia අවදානම නිසා සුදුසු රෝගීන් තෝරා ගැනීම සහ නිසි නිරීක්ෂණයද වැදගත් වේ.
වර්තමාන සාක්ෂි
1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව සහ නිදන්ගත වකුගඩු රෝගය ඇති වැඩිහිටියන් 242 දෙනෙකු සම්බන්ධ කරගත් randomized Phase 3 පරීක්ෂණයකින් සහාය ලැබූ FDA regulatory approval එකකි.
මාස හයකදී finerenone මගින් placebo සමඟ සැසඳූ විට urinary albumin-to-creatinine ratio සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි ප්රමාණයකින් අඩු කළේය.
මෙම සාක්ෂි, සුදුසු ලෙස තෝරාගත් 1 වන වර්ගයේ දියවැඩියාව සහ CKD ඇති වැඩිහිටියන් සඳහා නව වකුගඩු-ඉලක්කගත ප්රතිකාර විකල්පයක් සඳහා සහාය ලබා දෙයි.
නමුත් FINE-ONE පරීක්ෂණයෙන් මෙම ජනගහනය තුළ finerenone මගින් ඩයලයිසිස්, වකුගඩු අක්රිය වීම, හෘද හා රුධිරවාහිනී සිදුවීම් හෝ මරණය වැළැක්විය හැකි බව සෘජුව තහවුරු කර නැත.
