නව රුධිර පරීක්ෂණයකින් මුල් අවධියේ අග්න්‍යාශ පිළිකා බොහොමයක් හඳුනා ගැනේ — නමුත් සාමාන්‍ය පරීක්ෂාව සඳහා තවමත් සූදානම් නැත

අග්න්‍යාශ පිළිකාව යනු මුල් අවධියේදී හඳුනා ගැනීමට වඩාත් අපහසු ප්‍රධාන පිළිකා වර්ගයකි. රෝග ලක්ෂණ මතු වන විට, ශල්‍යකර්මයක් මගින් පිළිකාව ඉවත් කිරීමට හොඳම අවස්ථාව පසුකර රෝගය වර්ධනය වී තිබිය හැක.

මෑතකදී ප්‍රකාශයට පත් කළ ජාත්‍යන්තර අධ්‍යයනයකින් පෙන්වා දෙන්නේ, අනාගතයේදී රුධිර පරීක්ෂණයක් මේ තත්ත්වය වෙනස් කිරීමට උපකාරී විය හැකි බවයි.

පර්යේෂකයන් විසින් PANXEON ලෙස හැඳින්වෙන රුධිරය මත පදනම් වූ ජෛව සලකුණක් (biomarker) සංවර්ධනය කර ඇත. එය microRNAs ලෙස හැඳින්වෙන කුඩා අණු රටාවක්, CA19-9 නමැති දැනට භාවිත වන රුධිර සලකුණ සමඟ ඒකාබද්ධ කරයි.

රටවල් හතරක පුද්ගලයින් 1,785 දෙනෙකු සම්බන්ධ කරගත් මෙම අධ්‍යයනයේදී, ඒකාබද්ධ PANXEON පරීක්ෂණය මගින් I–II අදියරේ අග්න්‍යාශ නාලිකා ඇඩිනොකාර්සිනෝමා (pancreatic ductal adenocarcinoma) පිළිකාවලින් 86.8%ක් හඳුනා ගැනීමට හැකි විය.

මෙය බලාපොරොත්තු තැබිය හැකි ප්‍රතිඵලයකි.

නමුත් එයින් අදහස් වන්නේ සාමාන්‍ය භාවිතය සඳහා විශ්වාසදායක අග්න්‍යාශ පිළිකා රුධිර පරීක්ෂණයක් දැන් තිබෙන බව නොවේ.

මෙම අධ්‍යයනයෙන් ඇගයීමට ලක් කළේ අග්න්‍යාශ පිළිකා සහිත සහ රහිත පුද්ගලයින් වෙන්කර හඳුනා ගැනීමට මෙම ජෛව සලකුණට කොතරම් හැකියාවක් තිබේද යන්නයි. සාමාන්‍ය ජනතාව පරීක්ෂා කිරීම සඳහා PANXEON භාවිත කිරීමෙන් අග්න්‍යාශ පිළිකා නිසා සිදුවන මරණ අඩු කළ හැකිද යන්න මෙම අධ්‍යයනයෙන් පරීක්ෂා කර නැත.

පර්යේෂකයන්ගේ නිගමනයද වන්නේ මේ පිළිබඳ තවදුරටත් විශාල prospective අධ්‍යයන අවශ්‍ය බවයි.

අග්න්‍යාශ පිළිකාව මුල් අවධියේදී හඳුනා ගැනීම මෙතරම් අපහසු ඇයි?

අග්න්‍යාශ පිළිකාවේ වඩාත් සුලභ වර්ගය වන්නේ අග්න්‍යාශ නාලිකා ඇඩිනොකාර්සිනෝමා (pancreatic ductal adenocarcinoma — PDAC) ය.

මෙම පිළිකාවෙන් ඇතිවන ප්‍රතිඵල දුර්වල වීමට එක් ප්‍රධාන හේතුවක් වන්නේ මුල් අවධියේදී පැහැදිලි රෝග ලක්ෂණ ඉතා සුළු වීම හෝ කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් නොතිබීමයි.

අග්න්‍යාශය උදරය තුළ ගැඹුරින් පිහිටා ඇති බැවින්, සාමාන්‍ය ශාරීරික පරීක්ෂාවකින් කුඩා ගෙඩි හඳුනාගත නොහැක.

සෙංගමාලය හෙවත් සම සහ ඇස් කහ පැහැ වීම, උදරයේ හෝ පිටුපස වේදනාව, බර අඩුවීම සහ ආහාර ජීර්ණ ගැටලු වැනි රෝග ලක්ෂණ මතු වන විට පිළිකාව දැනටමත් වර්ධනය වී හෝ පැතිරී තිබිය හැක.

එබැවින් රෝගය මුල් අවධියේදී හඳුනා ගැනීම විශේෂයෙන් වැදගත් වේ.

යම් ප්‍රදේශයකට සීමා වූ අග්න්‍යාශ පිළිකාවක් ශල්‍යකර්මයකින් ඉවත් කිරීමට හැකි විය හැකි නමුත්, බොහෝ රෝගීන් හඳුනාගන්නා විට ශල්‍යකර්මයකින් පිළිකාව සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කිරීමේ අවස්ථාව අහිමි වී තිබිය හැක.

එබැවින් මුල් අවධියේ අග්න්‍යාශ පිළිකා හඳුනාගත හැකි රුධිරයේ ජෛව සංඥා සෙවීම සඳහා පර්යේෂකයන් වසර ගණනාවක් තිස්සේ කටයුතු කරමින් සිටිති.

PANXEON යනු කුමක්ද?

PANXEON යන්න සෑදී ඇත්තේ PANcreatic cancer eXosome Early detectiON යන නාමයෙනි.

මෙම ක්‍රමය microRNAs හෙවත් miRNAs ලෙස හැඳින්වෙන කුඩා නියාමක අණු පිළිබඳ තොරතුරු භාවිත කරයි.

MicroRNAs මගින් සෛල තුළ ජාන ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පාලනය කිරීමට දායක වේ. පිළිකා ඇති වූ විට රුධිරයට මුදා හැරෙන microRNAs රටාව වෙනස් විය හැක.

පර්යේෂකයන් විසින් අග්න්‍යාශ පිළිකාව සමඟ සම්බන්ධ microRNAs 10ක රටාවක් හඳුනා ගන්නා ලදී.

පසුව එම රටාව අග්න්‍යාශ පිළිකා ප්‍රතිකාර හා නිරීක්ෂණයේදී දැනටමත් භාවිත වන CA19-9 රුධිර සලකුණ සමඟ ඒකාබද්ධ කරන ලදී.

අග්න්‍යාශ පිළිකාවකදී CA19-9 මට්ටම ඉහළ යා හැකි නමුත්, සාමාන්‍ය ජනතාව පරීක්ෂා කිරීම සඳහා තනිව භාවිත කිරීමට තරම් එය නිවැරදි නොවේ.

පිළිකා නොවන ඇතැම් තත්ත්වයන්හිදීද CA19-9 ඉහළ යා හැකි අතර, ඇතැම් පුද්ගලයින් තුළ මෙම සලකුණ ප්‍රයෝජනවත් මට්ටමකින් නිපදවෙන්නේ නැත.

එබැවින් CA19-9 සහ නව microRNA රටාව ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් වඩා හොඳ රෝග හඳුනාගැනීමේ හැකියාවක් ලබා ගත හැකිද යන්න පර්යේෂකයන් පරීක්ෂා කළහ.

අධ්‍යයනය සිදු කළේ කෙසේද?

මෙය රටවල් හතරක අග්න්‍යාශ නාලිකා ඇඩිනොකාර්සිනෝමා සහිත සහ රහිත පුද්ගලයින් 1,785 දෙනෙකු සම්බන්ධ කරගත් ජාත්‍යන්තර, බහු-මධ්‍යස්ථාන prospective biomarker අධ්‍යයනයකි.

පර්යේෂකයන් විසින් microRNA රටාව සංවර්ධනය කර තහවුරු කිරීමෙන් පසුව වෙනම අධ්‍යයන කණ්ඩායම් තුළ එහි ක්‍රියාකාරිත්වය ඇගයීමට ලක් කරන ලදී.

ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ, විශේෂයෙන්ම මුල් අවධියේ පිළිකා සම්බන්ධයෙන්, මෙම රුධිර සලකුණු මගින් පිළිකා සහිත සහ රහිත පුද්ගලයින් කොතරම් හොඳින් වෙන්කර හඳුනාගත හැකිද යන්න තීරණය කිරීමයි.

microRNA පරීක්ෂණය කෙතරම් සාර්ථකද?

පරීක්ෂණ කණ්ඩායමේදී microRNA රටාව පමණක් භාවිත කළ විට, මුල් අවධියේ අග්න්‍යාශ නාලිකා ඇඩිනොකාර්සිනෝමා සඳහා 83.8%ක sensitivity හෙවත් සංවේදීතාවක් වාර්තා විය.

Sensitivity යන්නෙන් අදහස් වන්නේ සැබවින්ම රෝගය ඇති පුද්ගලයින්ගෙන් කොපමණ ප්‍රතිශතයක් පරීක්ෂණය මගින් නිවැරදිව හඳුනා ගන්නේද යන්නයි.

83.8%ක sensitivity අගයක් යනු මෙම අධ්‍යයන ජනගහනය තුළ තිබූ මුල් අවධියේ පිළිකා 100කින් 84ක් පමණ පරීක්ෂණයෙන් හඳුනාගත් බවයි.

පරීක්ෂණ කණ්ඩායමේ AUC (area under the receiver operating characteristic curve) අගය 88.6%ක් ලෙසද වාර්තා විය.

සාමාන්‍ය පාඨකයාට වඩාත් වැදගත් කරුණ වන්නේ මෙම රුධිර සලකුණ මගින් අධ්‍යයනයේ තිබූ මුල් අවධියේ පිළිකාවලින් විශාල ප්‍රමාණයක් — නමුත් සියල්ලම නොවේ — හඳුනාගත් බවයි.

CA19-9 එකතු කළ විට කුමක් සිදු වුණාද?

පර්යේෂකයන් microRNA රටාව CA19-9 සමඟ ඒකාබද්ධ කර PANXEON composite score එක නිර්මාණය කළහ.

I–II අදියරේ අග්න්‍යාශ පිළිකා සඳහා එහි sensitivity අගය 86.8%ක් විය.

එනම් පරීක්ෂණ කණ්ඩායමේ තිබූ මුල් අවධියේ අග්න්‍යාශ පිළිකාවලින් 87%කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් මෙම සංයෝජනය මගින් හඳුනා ගන්නා ලදී.

අග්න්‍යාශ පිළිකාව මුල් අවධියේදී හඳුනා ගැනීම ප්‍රධාන අභියෝගයක් බැවින් මෙය බලාපොරොත්තු තැබිය හැකි ප්‍රතිඵලයකි.

නමුත් sensitivity යනු හොඳ පරීක්ෂණයක තිබිය යුතු ලක්ෂණවලින් එකක් පමණි.

පිළිකාවක් නොමැති පුද්ගලයින් අනවශ්‍ය ලෙස පිළිකා ඇති බවට හඳුනා ගැනීම හැකිතාක් අවම කිරීමද වැදගත් වේ.

False-positive ප්‍රතිඵල ගැන කුමක් කිව හැකිද?

මෙය මෙම අධ්‍යයනය තේරුම් ගැනීමේදී ඉතා වැදගත් සීමාවකි.

PANXEON පරීක්ෂණයේ false-positive rate හෙවත් පිළිකාව නොමැති පුද්ගලයෙකුට පරීක්ෂණයෙන් පිළිකාවක් තිබිය හැකි බව වැරදි ලෙස පෙන්වන අනුපාතය:

• අඩු අවදානම් පාලන කණ්ඩායමේ 3.2%ක්
• ඉහළ අවදානම් පාලන කණ්ඩායමේ 15.6%ක්

විය.

False-positive ප්‍රතිඵලයක් නිසා වැඩිදුර CT හෝ MRI ස්කෑන්, endoscopic ultrasound, biopsy වැනි පරීක්ෂණ, අනවශ්‍ය මානසික පීඩනය සහ ඇතැම්විට අනවශ්‍ය මැදිහත්වීම් ඇති විය හැක.

එබැවින් ඉහළ අවදානම් පාලන කණ්ඩායමේ වාර්තා වූ 15.6%ක false-positive rate එක, sensitivity ඉහළ අගයක් ගන්නා නිසා නොසලකා හැරිය නොහැක.

සැබෑ නිරීක්ෂණ වැඩසටහන් තුළ PANXEON කෙසේ ක්‍රියා කරයිද යන්න ඉදිරි අධ්‍යයනවලින් තහවුරු කළ යුතුය.

ඉහළ අවදානම් අග්න්‍යාශ cysts ඇති පුද්ගලයින්ට මෙය උපකාරී විය හැකිද?

අධ්‍යයනයෙන් තවත් වැදගත් සොයාගැනීමක් වාර්තා විය.

ඉහළ අවදානම් අග්න්‍යාශ cysts ඇති පුද්ගලයින් අතර, ආක්‍රමණශීලී පිළිකාවක් ඇතිවීමට පෙර දැකිය හැකි උසස් මට්ටමේ පෙර-පිළිකා වෙනසක් වන high-grade dysplasia හඳුනා ගැනීම සඳහා PANXEON 64.3%ක sensitivity අගයක් පෙන්වා ඇත.

අනාගතයේදී වැඩිදුර පරීක්ෂා කළ යුතු pancreatic cysts හඳුනා ගැනීමට මෙවැනි රුධිර ජෛව සලකුණක් වෛද්‍යවරුන්ට උපකාරී විය හැක.

නමුත් මෙම ප්‍රතිඵලයද තවදුරටත් තහවුරු කළ යුතුය.

Pancreatic cyst එකකට ශල්‍යකර්මයක් අවශ්‍යද යන්න තීරණය කළ හැකි පරීක්ෂණයක් ලෙස PANXEON දැනට භාවිත කළ නොහැක.

ප්‍රතිකාර අතරතුර ජෛව සලකුණ වෙනස් වුණාද?

පර්යේෂකයන් පුද්ගලයින් 19 දෙනෙකුගෙන් යුත් කුඩා කණ්ඩායමක් කාලයත් සමඟ නිරීක්ෂණය කළහ.

ශල්‍යකර්මයට පෙර ලබාදුන් රසායනික ප්‍රතිකාර (neoadjuvant chemotherapy) අතරතුර සහ ශල්‍යකර්මයෙන් පසුව microRNA රටාව පහත වැටුණු අතර, රෝගය නැවත මතුවීමට පෙර එය ඉහළ ගියේය.

මෙය විද්‍යාත්මකව වැදගත් නිරීක්ෂණයකි. ජෛව සලකුණ පිළිකාවේ ප්‍රමාණයේ වෙනස්වීම් සමඟ සම්බන්ධ විය හැකි බව එයින් යෝජනා වේ.

නමුත් පුද්ගලයින් 19 දෙනෙකු පමණක් සම්බන්ධ වූ මෙම ප්‍රතිඵලයෙන්, ප්‍රතිකාර නිරීක්ෂණය කිරීම හෝ පිළිකාව නැවත මතුවීම හඳුනා ගැනීම සඳහා PANXEON විශ්වාසදායක පරීක්ෂණයක් බව තහවුරු කළ නොහැක.

එම භාවිතය තවමත් පර්යේෂණ මට්ටමේ පවතී.

දැන් සරල රුධිර පරීක්ෂණයකින් අග්න්‍යාශ පිළිකාව හඳුනාගත හැකිද?

නැත.

පාඨකයන්ට වැදගත්ම කරුණ මෙයයි.

PANXEON යනු බලාපොරොත්තු තැබිය හැකි පර්යේෂණ මට්ටමේ ජෛව සලකුණක් (research biomarker) මිස, සාමාන්‍ය භාවිතය සඳහා තහවුරු කළ අග්න්‍යාශ පිළිකා පරීක්ෂණයක් නොවේ.

පර්යේෂණ තත්ත්වයන් යටතේ මුල් අවධියේ අග්න්‍යාශ පිළිකා ඇති බොහෝ පුද්ගලයින් සහ පිළිකා නොමැති පුද්ගලයින් අතර වෙනස හඳුනා ගැනීමට මෙම ජෛව සලකුණට හැකි බව අධ්‍යයනයෙන් පෙන්වා දී ඇත.

නමුත් එයින් තවමත් පහත කරුණු තහවුරු වී නොමැත:

• PANXEON සාමාන්‍ය ජනතාවට screening test එකක් ලෙස ලබා දිය යුතු බව;
• එයට CT, MRI, endoscopic ultrasound හෝ වෙනත් රෝග විනිශ්චය පරීක්ෂණ ප්‍රතිස්ථාපනය කළ හැකි බව;
• positive ප්‍රතිඵලයක් ලැබීමෙන් පුද්ගලයෙකුට අනිවාර්යයෙන්ම අග්න්‍යාශ පිළිකාවක් ඇති බව;
• negative ප්‍රතිඵලයක් ලැබීමෙන් අග්න්‍යාශ පිළිකාවක් නොමැති බව විශ්වාසදායක ලෙස තහවුරු වන බව;
• PANXEON භාවිතයෙන් පරීක්ෂා කිරීම අග්න්‍යාශ පිළිකා නිසා සිදුවන මරණ අඩු කරන බව.

මේ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබා ගැනීමට තවදුරටත් prospective සායනික අධ්‍යයන අවශ්‍ය වේ.

එසේ නම් මෙය වැදගත් වන්නේ ඇයි?

අග්න්‍යාශ පිළිකාව යනු මුල් අවධියේදී හඳුනා ගැනීමෙන් ප්‍රතිකාර අවස්ථා සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් කළ හැකි පිළිකාවකි.

බොහෝ පිළිකා screening වැඩසටහන්වල අරමුණ වන්නේ රෝග ලක්ෂණ ඇතිවීමට පෙර සහ සුව කිරීමේ අරමුණින් ප්‍රතිකාර කිරීමට තවමත් හැකි අවධියේදී පිළිකාව හඳුනා ගැනීමයි.

අග්න්‍යාශ පිළිකාව සඳහා එවැනි පුළුල්ව පිළිගත් රුධිරය මත පදනම් වූ screening ක්‍රමයක් දැනට නොමැත.

කුඩා, මුල් අවධියේ ගෙඩිවලින් ලැබෙන ජෛව සංඥා හඳුනාගත හැකි පරීක්ෂණයකට, අනාගතයේදී වැඩිදුර imaging හෝ විශේෂඥ පරීක්ෂණ අවශ්‍ය ඉහළ අවදානම් පුද්ගලයින් හඳුනා ගැනීමට උපකාරී විය හැක.

එබැවින් PANXEON සාමාන්‍ය පරීක්ෂණයක් බවට පත්වීමට තවමත් සූදානම් නැතත්, අග්න්‍යාශ පිළිකාව මුල් අවධියේදී හඳුනා ගැනීම පිළිබඳ පර්යේෂණයේ වැදගත් ඉදිරි පියවරක් ලෙස සැලකිය හැක.

ඊළඟට සිදු විය යුත්තේ කුමක්ද?

සැබෑ සායනික භාවිතය තුළ PANXEON පරීක්ෂා කරන විශාල prospective අධ්‍යයන අවශ්‍ය වේ.

විශේෂයෙන් පිළිතුරු අවශ්‍ය ප්‍රශ්න අතර:

• කාලයත් සමඟ නැවත නැවත භාවිත කරන විට PANXEON කොතරම් නිවැරදිද?
• පරීක්ෂා කළ යුත්තේ කවුරුන්ද?
• සැබෑ නිරීක්ෂණ වැඩසටහන්වලදී false-positive ප්‍රතිඵල කොපමණ ලැබේද?
• positive ප්‍රතිඵලයකින් පසුව කළ යුතු පරීක්ෂණ මොනවාද?
• සාර්ථක ශල්‍යකර්මයක් කිරීමට හැකි තරම් මුල් අවධියේදී පිළිකා හඳුනා ගැනීමට එයට හැකිද?
• වඩාත්ම වැදගත් ලෙස, PANXEON භාවිත කිරීමෙන් අවසානයේ රෝගීන්ගේ ප්‍රතිඵල වැඩිදියුණු වේද?

මේ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලැබෙන තෙක් PANXEON තහවුරු කළ අග්න්‍යාශ පිළිකා screening test එකක් ලෙස නොව, බලාපොරොත්තු තැබිය හැකි පර්යේෂණ මට්ටමේ ජෛව සලකුණක් ලෙස විස්තර කළ යුතුය.

වර්තමාන සාක්ෂි

රටවල් හතරක පුද්ගලයින් 1,785 දෙනෙකු සම්බන්ධ කරගත් prospective multicentre biomarker අධ්‍යයනයකි.

10-microRNA රුධිර රටාව සහ CA19-9 ඒකාබද්ධ කළ PANXEON මගින් පරීක්ෂණ කණ්ඩායමේ I–II අදියරේ අග්න්‍යාශ පිළිකාවලින් 86.8%ක් හඳුනා ගැනීමට හැකි විය.

මෙම ප්‍රතිඵල විශාල prospective සායනික අධ්‍යයන සඳහා හොඳ පදනමක් සපයයි.

නමුත් PANXEON සාමාන්‍ය ජනතාව සඳහා භාවිත කළ යුතු screening test එකක් බව හෝ එය භාවිත කිරීමෙන් අග්න්‍යාශ පිළිකා මරණ අඩු වන බව මෙම අධ්‍යයනයෙන් තහවුරු කර නැත.