සිංහල ව්යවහාරයේ "බල නහරය" යන වචනය විවිධ අවස්ථාවලදී භාවිතා වුවද, වෛද්ය විද්යාත්මකව බැලූ විට මෙය එකම අවයවයක් නොව අවස්ථා කිහිපයකදීම වරදවා වටහා ගන්නා නාමයකි. ශ්රී ලංකාව තුළ මෙම පදය ප්රධාන වශයෙන් කොටස් තුනක් යටතේ විග්රහ කළ හැකිය.
1. පාදයේ බල නහරය: අචිලස් කණ්ඩරාව (Achilles Tendon)
බොහෝ ප්රබන්ධ කතාවල සහ ගැමි ව්යවහාරයේ "පාදයේ බල නහරය" ලෙස හඳුන්වන්නේ වළලුකරට ඉහළින් පිහිටි ශක්තිමත් පටකයයි.
- සත්යය: මෙය නහරයක් (ස්නායුවක් හෝ රුධිර වාහිනියක්) නොව කණ්ඩරාවකි (Tendon).
- කාර්යය: කෙණ්ඩයේ මස්පිඬු විලුඹේ ඇටයට සම්බන්ධ කරමින් ඇවිදීමට සහ දිවීමට අවශ්ය ප්රධාන "බලය" ලබා දෙන්නේ මෙයයි. මෙය කැපුණු විට පුද්ගලයාට නැගී සිටීමට හෝ ඇවිදීමට නොහැකි වන නිසා මෙය "බල නහරය" ලෙස ප්රසිද්ධ වී ඇත.
2. කොන්දේ සහ පාදයේ ස්නායු (Sciatic Nerve)
කොන්දේ සිට පාදය දිගේ විහිදෙන ස්නායු තෙරපීමකට ලක් වූ විට (උදා: සයටිකා තත්ත්වය) ඇති වන වේදනාව සහ පණ නැති ගතිය බොහෝ දෙනා හඳුන්වන්නේ "බල නහරය තෙරපීමක්" ලෙසයි.
3. මැණික් කටුව ආශ්රිත රුධිර වාහිනී සහ ස්නායු
අත්ලට සහ ඇඟිලි වලට පණ ලබා දෙන ස්නායු හෝ රුධිරය සපයන ධමනි වලට හානි වූ විටද එම පදයම භාවිතා වේ.
බල නහරය කැපීමෙන් කෙනෙකු මිය යා හැකිද?
මෙම ප්රශ්නයට ඇති සෘජු වෛද්ය විද්යාත්මක පිළිතුර වන්නේ "සාමාන්යයෙන් නැත" යන්නයි. නමුත් මෙහිදී මරණය සිදුවිය හැකි එකම අවස්ථාව වන්නේ රුධිර වහනයක් සිදුවන ලෙස රුධිර වාහිනී කැපීමයි.
- පාදයේ බල නහරය (Achilles Tendon): මෙය කැපීමෙන් මරණය සිදු නොවේ. මින් සිදුවන්නේ ඇවිදීමට ඇති හැකියාව අහිමි වීම (Permanent disability) පමණි. මන්ද මෙහි රුධිරය විශාල ලෙස පිටවන වාහිනී පිහිටා නොමැත.
- ස්නායු (Nerves): ශරීරයේ කුමන ස්නායුව කැපුණත් මරණය සිදු නොවේ. සිදුවන්නේ අදාළ ඉන්ද්රිය අප්රාණික වීම පමණි.
මරණය සිදුවිය හැකි එකම අවස්ථාව: මැණික් කටුව ආශ්රිත ධමනි (Arteries)
මැණික් කටුව ප්රදේශයේ "බල නහරය" ලෙස සමහරුන් හඳුන්වන Radial සහ Ulnar ධමනි (Arteries) කැපීමෙන් අධික රුධිර වහනය නිසා මරණය සිදුවිය හැක.
විද්යාත්මක කරුණු:
- රුධිර පීඩනය: ධමනි තුළ රුධිරය පවතින්නේ ඉහළ පීඩනයකිනි. එම නිසා ඒවා කැපුණු විට රුධිරය ඉතා වේගයෙන් විදීම (Spurting) සිදු වේ.
- කම්පනය (Hypovolemic Shock): වැඩිහිටියෙකුගේ සිරුරේ ඇති රුධිරයෙන් ලීටර් 1.5 - 2 ක් පමණ (30%-40%) ඉවත් වූ විට හදවතට රුධිරය පොම්ප කිරීමට නොහැකි වී ශරීරය කම්පනයට පත් වේ.
- ගතවන කාලය: * ප්රධාන ධමනියක් දරුණු ලෙස කැපී කිසිදු ප්රථමාධාරයක් (තුවාලය තද කර අල්ලා ගැනීම වැනි) නොලැබුණහොත්, විනාඩි 5-10ක් ඇතුළත රෝගියා සිහිමුර්ජා විය හැක.
- රුධිරය වහනය වන වේගය අනුව විනාඩි 30 සිට පැය කිහිපයක් ඇතුළත මරණය සිදුවිය හැක.
සාරාංශය:
සාමාන්යයෙන් අප "බල නහරය" ලෙස හඳුන්වන ස්නායු හෝ කණ්ඩරා කැපීමෙන් මරණය සිදු නොවේ. මරණය සිදුවිය හැක්කේ රුධිරය සපයන ප්රධාන ධමනියක් කැපී, විනාඩි 30ක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළ අධික රුධිර වහනයක් සිදු වුවහොත් පමණි.